Табысты Практика

Клиенттің тауар жеткізуге арналған халықаралық келісімшарт бойынша мүддесін қорғау қажет болды. Сатып алушы — шетелдік компания, сатушы — қазақстандық компания.

Сатып алушы алдын ала төлем аударды, бірақ тауар белгіленген мерзімде жеткізілмеді.

Жағдайды қатынастардың трансшекаралық сипаты қиындатты: бастапқы кредитор шетелдік заңды тұлға болды, ал арбитраждық ескертпе дауды шетелдегі арбитражда «талапкер орналасқан жер бойынша» қарауды көздеді. Мәжбүрлеп өндіріп алуды компанияның мүддесін шетелдік арбитражда білдіру және кейін шетелдік арбитраж шешімін Қазақстанда орындату қажеттігі қиындатты.

Бірінші кезеңде сотқа дейінгі реттеу және шарттық құрылымды өзгерту жұмысы жүргізілді.

Тараптар қосымша келісім жасасып, міндеттемелердің орындалмау тарихын тіркеді, орындаудың қосымша мерзімін белгіледі және дауды ҚР аумағындағы арбитражда қарау туралы жаңа арбитраждық ескертпені келісті.

Тауар мерзімінде жеткізілмеген және талап ету құқығы Қазақстан резидентіне берілген жағдайға тараптар алдын ала төлемді қайтару бойынша ақшалай міндеттеменің мөлшерін теңгемен алдын ала белгіледі.

Келесі кезең — талап ету құқығын басқаға беру арқылы өндіріп алуға дайындық. Шетелдік кредитор өзінің талап ету құқықтарын қазақстандық компанияға берді. Берілген талаптарға негізгі қарызбен қатар шарттық санкциялар, сот шығындары және өндіріп алуға байланысты өзге де талаптар кірді.

Нәтижесінде даудағы кредитор қазақстандық заңды тұлға болды: әрі қарай өндіріп алу Қазақстанда ҚР-дың екі резиденті арасында жүрді, ал өндіріп алушы компанияның мәртебесін растайтын құжаттарды апостильдеу қажеттігі жойылды.

Міндеттемелер орындалмағаннан кейін Қазақстанда арбитраждық дау басталды. Іс жүргізу барысында негізгі берешекті, шарттық санкцияларды және шығындарды өндіріп алу жөнінде ұстаным қалыптастырылды.

Жауапкер пікірінде берешекке дау айтты, алайда дауды жалғастырудың орнына тараптар берешекті реттеу туралы келісімге келді.

ҚР арбитражы бітімгершілік келісімді бекітіп, келісілген шарттармен шешім шығарды. Жауапкер негізгі қарызды, шарттық санкцияларды, арбитраждық алымды және заң көмегіне жұмсалған шығындарды қамтитын берешекті мойындады.

Бітімгершілік келісімде алдын ала төлемнің қайтарылуын қамтамасыз етудің қосымша екі тетігі көзделді: кепілгердің ортақ жауапкершілігі және үшінші тұлғаға қойылатын талап ету құқығын шартты түрде басқаға беру.

Дәйекті заңдық құрылым қалыптастырылды: халықаралық келісімшарт → бұзушылық пен ақшалай міндеттемені тіркеу, дауларды шешу тәртібін өзгерту → талап ету құқығын қазақстандық заңды тұлғаға беру → Қазақстандағы арбитраж → бітімгершілік келісім → берешекті мойындау → орындаудың қамтамасыз етілген тетігі.

Кейс трансшекаралық дауларда тиімді өндіріп алу тек талап арызды дайындауға ғана емес, іс жүргізу басталғанға дейін талап ету құқығының өзін және кредитордың процестік ұстанымын дұрыс құрылымдауға да байланысты екенін көрсетеді.